Hà Đồ và Lạc Thư dựng nên nền ngũ hành cho toàn bộ khoa Tử Vi

Trước khi an được một sao hay luận được một cung, khoa Tử Vi đã đứng trên một nền lý số có từ rất xa: Hà Đồ và Lạc Thư. Sách Tử Vi Áo Bí Biện Chứng Học của Hà Lạc Dã Phu dành hẳn một chương đầu để dẫn người học về tận gốc này, vì theo sách, muốn hiểu ngũ hành sinh khắc thì phải nghiên cứu Hà Đồ và Lạc Thư.

Bài này giới thiệu Hà Đồ, Lạc Thư, các số sinh thành của ngũ hành và quan hệ tiên thiên hậu thiên, trích đúng theo Áo Bí có ghi số dòng nguồn. Nội dung mang tính tham khảo để hiểu nền tảng lý số.

Vì sao Tử Vi cần đến Hà Đồ Lạc Thư

Áo Bí đặt ngũ hành làm gốc của toàn bộ môn học: "Ngũ hành sinh khắc là chìa khóa tối trọng, để mở đường cho tất cả, nếu không tạm hiểu được ngũ hành thì không thể nào đi sâu vào các môn học vi diệu này được" (Áo Bí, dòng 5577). Ngay sau đó sách chỉ đường: "Muốn hiểu được ngũ hành sinh khắc ra sao, phải nghiên cứu Hà Đồ và Lạc Thư, vì là tượng trưng thiên địa bao hàm, biểu lý sự tạo thành ra vũ trụ này" (Áo Bí, 5579).

Theo cách nhìn này, Tử Vi không phải một bảng sao rời rạc, mà là một phần của hệ lý số chung gồm Dịch lý, thiên văn, địa lý, tướng số và y học, tất cả cùng chịu chung một nguyên lý ngũ hành (Áo Bí, 5573). Hà Đồ và Lạc Thư chính là nơi quy luật ngũ hành ấy được biểu lý thành số và phương vị.

Hà Đồ: bức đồ trên lưng long mã

Áo Bí chép lại điển tích: "Vua Phục Hy thấy con long mã hiện ra ở sông Hoàng Hà, trên lưng nó có từ số 1 tới số 10, xếp đặt như một bản họa cho nên gọi là Hà Đồ" (Áo Bí, 5583). Nhân bản họa ấy mà người xưa ghi ra thiên nhất địa nhị, thiên tam địa tứ, thiên ngũ địa lục, thiên thất địa bát, thiên cửu địa thập.

Sách giải thích cách phân số: số lẻ 1, 3, 5, 7, 9 là khí dương trong nhẹ ở trên, thuộc trời; số chẵn 2, 4, 6, 8, 10 là khí âm đục nặng ở dưới, thuộc đất (Áo Bí, 5630). Thiên số cộng lại thành 25, địa số cộng lại thành 30, hợp chung thiên địa thành 55, đó là số của Hà Đồ (Áo Bí, 5587).

Lạc Thư: cửu trù trên mai rùa thần

Song hành với Hà Đồ là Lạc Thư. Áo Bí dẫn: "Vua Hạ Vũ đi trị thủy, có con rùa nổi lên ở trên sông Lạc, trên mai nó có 45 chấm tròn, nhân đó là ra Cửu trù" (Áo Bí, 5590). Các chấm trên lưng rùa được xếp theo trật tự mà sách ghi bằng câu quyết: tái cửu, đội chín ở trên; phú nhất, đạp một ở dưới; tả tam, hữu thất; nhị tứ làm vai; lục bát làm chân; ngũ vị cư trung, số năm ở giữa (Áo Bí, 5560). Vì hình kim quy mà Lạc Thư còn gọi là kim quy.

Khi nghiên cứu, người xưa thấy Hà Đồ và Lạc Thư giống như một, nên nói "Hà Đồ Lạc Thư tương vi biểu lý" (Áo Bí, 5595), nghĩa là hai bức bổ sung cho nhau như mặt trong và mặt ngoài của cùng một lẽ. Áo Bí cũng nhắc Thái cực, lưỡng nghi, tứ tượng, bát quái đều là chứng triệu của Hà Đồ Lạc Thư (Áo Bí, 5597), nối liền hai bức đồ này với hệ thống Dịch lý.

Số sinh và số thành của ngũ hành

Điểm giá trị nhất của Hà Đồ với người học Tử Vi là nó cho thấy ngũ hành sinh ra theo cặp số. Áo Bí ghi rõ luật này:

• Thiên nhất sinh Thủy, địa lục thành chi.
• Địa nhị sinh Hỏa, thiên thất thành chi.
• Thiên tam sinh Mộc, địa bát thành chi.
• Địa tứ sinh Kim, thiên cửu thành chi.
• Thiên ngũ sinh Thổ, địa thập thành chi (Áo Bí, 5539).

Mỗi hành có một số sinh và một số thành đi cặp, một dương một âm, để vừa khởi sinh vừa hoàn thành. Áo Bí gắn các cặp này với phương vị: 1 và 6 ở phương Bắc, 2 và 7 ở phương Nam, 3 và 8 ở phương Đông, 4 và 9 ở phương Tây, 5 và 10 cùng quy tụ ở giữa (Áo Bí, 5616). Đây là bộ khung số và phương vị mà ngũ hành Thủy, Hỏa, Mộc, Kim, Thổ đứng lên trên đó.

Tiên thiên là thể, hậu thiên là dụng

Từ Hà Đồ Lạc Thư, Áo Bí dẫn tiếp sang một cặp khái niệm quan trọng của lý số: tiên thiên và hậu thiên. Sách nói tượng thuộc tiên thiên hay thể, còn hình thuộc hậu thiên hay dụng (Áo Bí, 5680). Hai bên biến hóa theo quy luật ngược chiều nhau: "Tiên thiên hay thể, hậu thiên hay dụng, biến hóa theo quy luật ngược chiều nhau, nên tiên thiên theo chiều trái, mà hậu thiên theo chiều nghịch" (Áo Bí, 5683).

Quy luật thuận nghịch này được sách mô tả bằng tính chất tự nhiên của ngũ hành: nước chảy xuống, lửa bốc lên, mộc uốn khúc, kim chiều theo, còn thổ ở giữa thu vào và phát ra (Áo Bí, 5686). Đây là cách Áo Bí diễn đạt thể và dụng, cái tiềm ẩn chưa thành hình và cái đã thành hình mà ta thấy được.

Cũng từ nền Hà Đồ Lạc Thư, Áo Bí cho biết thiên can và địa chi được đặt ra: thập thiên can Giáp Ất Mộc, Bính Đinh Hỏa, Mậu Kỷ Thổ, Canh Tân Kim, Nhâm Quý Thủy, cùng các hợp Giáp hợp Kỷ, Ất hợp Canh, Bính hợp Tân, Đinh hợp Nhâm, Mậu hợp Quý (Áo Bí, 5641). Mười hai địa chi Tý Sửu Dần Mão Thìn Tỵ Ngọ Mùi Thân Dậu Tuất Hợi cũng từ đó mà thành (Áo Bí, 5648). Như vậy can chi, vốn là khung dựng nên lá số Tử Vi, đều bắt nguồn từ ngũ hành của Hà Đồ Lạc Thư.

Từ nền tảng đến lá số

Đặt cạnh nhau, mạch lý của Áo Bí khá rõ. Hà Đồ và Lạc Thư biểu lý thiên địa bằng số và phương vị. Từ đó sinh ra âm dương, ngũ hành và các số sinh thành. Từ ngũ hành mà có thiên can địa chi, và từ can chi mà dựng nên Cục, an sao, định cung trong một lá số Tử Vi. Hiểu được tầng nền này giúp người học không coi các sao là những cái tên rời rạc, mà thấy chúng đứng trên một hệ ngũ hành sinh khắc nhất quán.

Đó cũng là lý do Áo Bí mở đầu bằng Hà Đồ Lạc Thư trước khi bàn đến cách cục và sao. Nắm ngũ hành là điều kiện đầu tiên để bước vào, và Hà Đồ Lạc Thư chính là nơi ngũ hành ấy được trình bày gọn nhất.

Từ nền tảng lý số ấy, những thắc mắc thường gặp về Hà Đồ Lạc Thư là gì?

Câu hỏi thường gặp

Hà Đồ và Lạc Thư khác nhau thế nào? Hà Đồ tương truyền hiện trên lưng long mã ở sông Hoàng Hà thời Phục Hy, có số 1 tới 10, tổng 55. Lạc Thư hiện trên mai rùa ở sông Lạc thời Hạ Vũ, có 45 chấm thành Cửu trù. Áo Bí nói hai bức tương vi biểu lý, bổ sung cho nhau như trong và ngoài (Áo Bí, 5595).

Số sinh và số thành của ngũ hành là gì? Là cặp số đi liền mỗi hành theo Hà Đồ: thiên nhất sinh Thủy địa lục thành, địa nhị sinh Hỏa thiên thất thành, thiên tam sinh Mộc địa bát thành, địa tứ sinh Kim thiên cửu thành, thiên ngũ sinh Thổ địa thập thành (Áo Bí, 5539). Một số sinh và một số thành, một dương một âm.

Hà Đồ Lạc Thư liên quan gì đến lá số Tử Vi? Áo Bí cho thấy từ ngũ hành của Hà Đồ Lạc Thư mà có thiên can địa chi (Áo Bí, 5641), và can chi là khung để định Cục và an sao. Vì thế hiểu Hà Đồ Lạc Thư là hiểu nền ngũ hành mà toàn bộ lá số đứng trên đó.

Nguồn: Tử Vi Áo Bí Biện Chứng Học, Hà Lạc Dã Phu Việt Viêm Tử, Sài Gòn 1972, phần Hà Đồ Lạc Thư và Biến dịch của ngũ hành [dòng 5539, 5577, 5583, 5590, 5595, 5616, 5641, 5683]. Lưu ý: nội dung tử vi mang tính tham khảo để hiểu mình và chủ động hơn, không thay thế quyết định y tế, tài chính hay pháp lý.

Đọc thêm cách vận dụng ngũ hành khi luận tại phương pháp luận, và dựng lá số trên nền can chi tại lập lá số.